Yürümeye başlayan çocuklar, eğer ayağa kalktıklarında ayak ve ayak bileklerinde eğilme ve açılanmalar olmuyorsa evde yalın ayak ya da çorapla ayakta durabilirler. Ayakkabıya alışmaları açısından evde de ara ara ayakkabı giydirilmesi faydalı olur. Ayakkabı seçerken ayakkabının hafif ve esnek olması tercih edilir. Tabanı çok yumuşak veya çok sert ayakkabılar önerilmez. 5-6 mm üzerinde bir topuk yükselmesi olmamasına özen gösterilmelidir.

Anne sütü alan bebeklerde ilk 6 ay bebeğin annesiyle aynı odada uyuması (aynı yatakta değil) anne sütü vermeyi kolaylaştırır. 6. aydan sonra bebeğin odasını ayırmak annenin uyku kalitesini artırır. Bebeğin odasının 1 yaştan sonra ayrılması bebeğin itirazı artacağı için giderek zor olur. Bebek çok ağlarsa anne bebeğin odasına gitmeli, bebek uyuyuncaya kadar odada kalmalıdır. Bebeğe kendi kendine uyuması öğretilmeye çalışılmalıdır.

Bebeklerin ortalama uyku süreleri şu şekildedir;

0-1 ay   16-18 saat

1-4 ay   14-16 saat

4-6 ay   14 saat

6-9 ay    12-13 saat

9-12 ay  12-13 saat 

Bu süreler ortalama sürelerdir. Bebeklerin belirtilen bu sürelerden daha az veya daha çok uyuması sağlıkları iyi ise tamamen normaldir.

İlk 6 ayda bebeklerde zorla uyku düzeni oluşturmak pek mümkün değildir. Aslında bu dönemde uyku düzeni oluşturma isteği bebeğin iyiliğinden çok yetişkinlerin rahatı içindir. Bebeği kucakta uyutmaya çalışmak bebeği kucağa alıştırabilir ve bebeği uyuduktan sonra yatağa koymak bebeğin ortam değişikliğini hissedip uyanmasına neden olabilmektedir.

6. aydan itibaren bebeklerin genelde beslenme problemi hallolur, kolik ağrıları geçer ve daha düzenli uyumaya başlarlar. 6. aydan itibaren bazı bebekler gündüz az uyurlar ve birkaç kez 20-40 dakika kestirirler, bazıları da 3 saat kesintisiz uyurlar. Gündüz az uyumanın bebeğe bir zararı olmaz ama bebek yorulur ve huysuzlaşır. Bu durumda anne de iyi dinlenemez, yorgun ve mutsuz hisseder. Bebeğin uyku süresini uzatmak her zaman kolay olmaz. Bu durumda 20 dakikalık uykularının sayısı en azından bir kez daha artırılmaya çalışılmalıdır.

Bazı bebekler akşam erken uyur ve sabah saat 4-5 gibi uyanırlar. Bu bebekler akşam biraz daha geç uyumaya alıştırılmaya çalışılabilir ama genelde başarısız olunur. Bu durumda yapılacak şey annenin de erken yatmaya ve uykusunu almaya çalışmasıdır.

Bebeğe kendi kendine uyuması için kontrollü ağlama yöntemini öneren uyku terapistleri de bulunmaktadır. Bu yöntemi uygulayabilmek için bebeğin ağlamasına bir süre sabırla dayanmak gerekir.

Bebeklerin saçları ilk aylarda dökülebilir. Genellikle 7-8. aylarda uzamaya başlar.

Sadece anne sütü alan bebeklere 6 ay sadece anne sütü verilmesi önerilir. 6. aydan sonra yoğurt, sebze çorbası, meyve, kahvaltı verilmeye alıştırarak başlanmalıdır. Formula alan bebeklere ek gıda olarak 4. aydan itibaren yoğurt ve meyve, 5. ayda sebze çorbası sunulabilir. Ek gıdalara anne sütü verilirken başlanması alerji gelişme riskini azaltır. Bazen bebeğin bir gıdaya alışması için 20-25 kez deneme gerekebilir. Unutulmamalıdır ki ek gıdalara geçiş süreci keyifli bir süreç olmalı bebek zevkle yemelidir. Bunun için ek gıdalar verilmeden önce bebek mutlaka 2.5-3 saat aç olmalı ve yemek istemiyorsa zorlanmamalıdır. Bebeğin zorlanması; ağzını kilitlenmesine, beslenme reddine hatta depresyona bile yol açabilir. Ek gıdalar verilirken o gün yeni bir ek gıda denenecekse başka yeni bir gıda verilmemelidir. Bu şekilde intolerans varsa nedenini anlamak kolay olur.

Büyüme eğrileri; bebeğin boy, vücut ağırlığı ve baş çevresi gelişimini gösterir. Bebeğin tek bir boy veya vücut ağırlığı değeri gelişimini görmek için yeterli değildir. Aylık büyüme hızı önceki değerlerle karşılaştırılarak değerlendirilmelidir. Boya göre vücut ağırlığı da bebeğin kilosunun normal olup olmadığını bize bildirir. Bebeğin vücut ağırlığına bakarken tamamen çıplak olması doğru değerlendirme için önemlidir. Mümkünse aynı tartıda tartılması ve aynı kişi tarafından ölçülmesi ölçümlerin doğru karşılaştırılmasını sağlar. Bebeğin büyüme eğrilerinde kendi yaş ve cins grubunda 100 bebek içinde kaçıncı sırada olduğunu görürüz. Bu eğrilerin her ırk için standardize edilmesi gerekir.

• Hepatit B: Bebeğe doğar doğmaz, 1. ve 6. aylarda hepatit B aşısı yapılmaktadır. Eğer anne hepatit B taşıyıcısı ise bebeğe doğumda geçme riski çok yüksektir. Doğumda hepatit B virüsünü alan bebekler aşı yapılmazsa büyük oranda kronik hepatit B taşıyıcısı olurlar. Bu durum kronik karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine zemin hazırlar. Annenin hepatit B taşıyıcı olduğu biliniyorsa aşı ile immunglobulin yapılır. Bebekte bağışıklığın sağlanıp sağlanmadığı 9. ayda kontrol edilmelidir.

• Verem (BCG) aşısı: 2. ayda yapılır. Cilt içine yapıldığı için aşı yapıldığı gün enfeksiyon gelişmemesi için bebek yıkanmaz. Diğer aşılar için böyle bir uygulama yoktur. Aşı en geç 3 aylık oluncaya kadar yapılmalıdır. Aşı yapıldıktan 2 ay sonra sol omuzda aşı yapılan yerde şişlik ve kızarıklık olur. Bu, aşının bağışıklık geliştirmeye başladığını (aşının tuttuğunu) gösterir.

• 5’li karma aşı: 2, 4, 6 ve 18. aylarda yapılır. Aşı ile difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci ve hemofilus influenza olmak üzere 5 mikroba karşı bağışıklık sağlanır.

• Pnömokok aşısı: 2, 4 ve 12. aylarda yapılır. Zatürre ve menenjit yapan pnömokok mikrobunun aşısıdır.

• OPV (ağızdan çocuk felci aşısı): 6 ve 18. aylarda yapılır.

• Suçiçeği aşısı: 1 yaşta yapılır.

• Kızamık kızamıkçık kabakulak aşısı: 1 yaşta yapılır.

• Hepatit A aşısı: 18 ve 24. aylarda yapılır.

  
  
  
  

  Yukarıdaki aşılar Sağlık Bakanlığı’nın aşı programında bulunan aşılardır. Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı aşılara ek olarak, önerilen diğer aşılar aşağıda açıklanmıştır.

• Rotavirüs aşısı: İshal ve kusma yapan rotavirüs mikrobunun aşısıdır. Ağızdan verilir.

• Meningokok aşısı: Menenjit yapan meningokok mikrobunun aşısıdır. A, C, W-135 ve Y tiplerinin ve B tipinin olduğu 2 ayrı aşı vardır. İki aşı karıştırılamadığı için ayrı ayrı yapılması gerekir. Aşının yapıldığı yaşa göre doz sayısı farklılık göstermektedir.

• Grip aşısı: Riskli bebeklere 6. aydan itibaren yapılabilir.

Bordetella pertussis adındaki bakterinin yol açtığı, hava yolu ile bulaşan, çok bulaşıcı bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre dünyada her yıl 50 milyon boğmaca vakası görülmekte olup vakaların 300 bininde can kaybı görülmektedir. Boğmaca her yaşta görülebilen ancak bebeklerde öldürücü olabilen bir hastalıktır. Özellikle bebekler açısından çok ciddi bir hastalık olan boğmaca akciğer problemi başta olmak üzere birçok kalıcı sağlık sorununa yol açabilir. Boğmaca, soğuk algınlığına benzer belirtilerle başlar ve daha sonra boğulurcasına yoğun ve hızlı öksürük nöbetleri görülür. Bu hastalığa yakalanan bebeklerle küçük çocuklar nöbetler sırasında morarıp kusabilir, hatta boğularak yaşamlarını kaybedebilir.

Boğmacanın hafif seyrettiği yetişkinlerde diğer solunum yolu enfeksiyonlarına benzer dirençli öksürük gelişir. Yapılan araştırmalarda 2 haftadan uzun süren öksürüklerin %20'sinin boğmacadan kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Boğmaca, bebeklere %75 oranında yakın çevresinden bulaşmaktadır. Bulaşma; %40 anne, %15 baba, %20 4-19 yaş arası kardeşlerden olmaktadır.